Điều khoản bảo đảm (Representations & Warranties)
Đây là các tuyên bố của bên bán (Founder) về tình trạng thật của công ty tại thời điểm ký — ví dụ "công ty không có tranh chấp pháp lý nào đang treo", "báo cáo tài chính phản ánh trung thực tình hình kinh doanh". Nếu sau này phát hiện 1 tuyên bố không chính xác, bên mua có quyền yêu cầu bồi thường dựa trên điều khoản này, kể cả khi Founder không cố ý khai sai. Đây là lý do cần rà soát cực kỳ kỹ từng tuyên bố trước khi ký — không ký vội để hoàn tất giao dịch nhanh.
Điều khoản bồi thường (Indemnification)
Quy định cụ thể: nếu phát sinh thiệt hại sau giao dịch do vi phạm điều khoản bảo đảm, ai chịu trách nhiệm bồi thường, mức tối đa là bao nhiêu (thường là 1 tỷ lệ % giá trị giao dịch, gọi là "cap"), và trong khoảng thời gian bao lâu sau khi ký (gọi là "survival period"). Founder nên đàm phán để có mức trần bồi thường hợp lý và thời gian survival period không quá dài, tránh rủi ro bị truy đòi vô thời hạn.
Điều khoản không cạnh tranh (Non-Compete)
Ràng buộc Founder không được thành lập hoặc tham gia 1 công ty cạnh tranh trực tiếp trong 1 khoảng thời gian (thường 2-5 năm) sau khi bán. Điều khoản này hợp lý ở mức độ nào đó (bảo vệ giá trị bên mua vừa trả tiền để mua), nhưng cần giới hạn rõ phạm vi ngành nghề và khu vực địa lý — 1 điều khoản không cạnh tranh viết quá rộng có thể ngăn Founder tham gia bất kỳ hoạt động kinh doanh nào liên quan trong nhiều năm, ảnh hưởng nghiêm trọng tới kế hoạch sự nghiệp sau này.
Điều khoản thanh toán: giá cố định, earn-out, hoặc kết hợp
Cấu trúc thanh toán ảnh hưởng trực tiếp tới việc Founder có nhận đủ số tiền kỳ vọng hay không. Giá cố định trả ngay là an toàn nhất cho Founder nhưng thường thấp hơn tổng giá trị nếu có earn-out. Earn-out (1 phần trả sau, phụ thuộc kết quả kinh doanh) có thể nâng tổng giá trị nhận được nếu công ty tiếp tục tăng trưởng tốt, nhưng đi kèm rủi ro không đạt điều kiện để nhận đủ — đặc biệt nếu Founder không còn quyền kiểm soát vận hành sau khi bán (xem thêm phần earn-out ở bài riêng).
Điều khoản chuyển tiếp và ràng buộc ở lại (Transition/Retention)
Nhiều SPA yêu cầu Founder ở lại vận hành trong 1 khoảng thời gian sau khi ký (thường gắn với earn-out), với vai trò và quyền hạn cụ thể cần được nêu rõ trong hợp đồng — tránh tình trạng Founder bị giữ lại nhưng mất hết quyền quyết định thực chất, chỉ còn vai trò hình thức trong khi vẫn chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh ảnh hưởng tới earn-out.
Nên tự đọc hay để hoàn toàn cho luật sư xử lý
Luật sư là bắt buộc để soạn thảo và đảm bảo tính pháp lý, nhưng Founder không nên hoàn toàn giao phó việc hiểu nội dung cho luật sư — vì luật sư đảm bảo hợp đồng "hợp pháp và chặt chẽ", không nhất thiết đảm bảo hợp đồng "có lợi nhất cho Founder" theo đúng ưu tiên kinh doanh của Founder. Founder nên tự đọc và hiểu ít nhất 5 điều khoản đã nêu trong bài này, đặt câu hỏi cụ thể cho luật sư về từng điều khoản, thay vì chỉ ký theo khuyến nghị mà không hiểu rõ hệ quả.
Điều khoản điều kiện tiên quyết (Conditions Precedent)
Đây là các điều kiện phải được đáp ứng trước khi giao dịch chính thức hoàn tất (closing) — ví dụ có được sự chấp thuận của cơ quan quản lý (nếu ngành kinh doanh yêu cầu), không có thay đổi bất lợi trọng yếu nào xảy ra với công ty giữa thời điểm ký và thời điểm hoàn tất (Material Adverse Change clause), hoặc đạt được sự đồng thuận của tất cả cổ đông. Founder cần hiểu rõ điều khoản MAC (Material Adverse Change) đặc biệt kỹ, vì định nghĩa quá rộng về "thay đổi bất lợi trọng yếu" có thể cho phép bên mua rút lui khỏi giao dịch gần như bất cứ lúc nào trước khi hoàn tất.
Vì sao nên đàm phán song song nhiều điều khoản, không xử lý tuần tự
Một sai lầm phổ biến là đàm phán từng điều khoản riêng lẻ theo thứ tự trong hợp đồng, chấp nhận từng điều khoản một trước khi biết toàn cảnh. Cách tiếp cận tốt hơn là xem xét toàn bộ các điều khoản chính (bảo đảm, bồi thường, không cạnh tranh, thanh toán) như 1 gói tổng thể — nhượng bộ ở 1 điều khoản có thể đổi lại lợi ích ở điều khoản khác, thay vì đàm phán cứng nhắc từng điều khoản độc lập mà bỏ lỡ cơ hội trao đổi có lợi hơn cho tổng thể.
